„A gdyby ktoś na chwilę wyłączył presję ocen, oczekiwań i porównań – o czym naprawdę chcieliby porozmawiać młodzi ludzie?” – to pytanie towarzyszy nam od początku realizacji programu Minds Ahead Poland. Odpowiedź przyniósł kwiecień i maj 2026 roku. Właśnie wtedy w sześciu krakowskich placówkach oświatowych odbyły się wyjątkowe warsztaty psychoedukacyjne dla młodzieży. Opracowane przez ekspertów z obszaru psychologii spotkania stały się bezpieczną przestrzenią rozmowy, refleksji i przede wszystkim, bycia usłyszanym.
Prewencja zamiast gaszenia pożarów
W Serdecznej Fundacji Hearty i programie Minds Ahead Poland realizowanym dzięki wsparciu Z Zurich Foundation, stawiamy na to, że kluczem do ochrony zdrowia psychicznego jest profilaktyka i prewencja. W programie nie działamy w momencie głębokiego kryzysu, a kilka kroków wcześniej. Nasze warsztaty dają młodym ludziom język do opisu tego, co przeżywają, zanim napięcie stanie się nie do zniesienia.
„U nas o tym po prostu się nie rozmawia, a widać, jak bardzo jest potrzebne” – zauważa p. Lucyna, jedna z nauczycielek w szkole, która wzięła udział w warsztatach. Szkoła bardzo często kojarzy się z presją egzaminów, jednak raport z przeprowadzonych przez nas warsztatów rysuje znacznie głębszy obraz. Młodzież wiąże ogromne napięcie nie tylko z ocenami, ale też z wyglądem, oczekiwaniami rodziców, niepewnością świata (w tym wojną), samotnością czy paraliżującym lękiem przed błędnymi decyzjami.
„Najbardziej presję czuję w domu – że muszę być lepsza, niż jestem.” – wyznała jedna z uczestniczek warsztatów.
Spotkanie z wewnętrznym krytykiem
Najbardziej angażującym i poruszającym momentem spotkań okazał się moduł poświęcony personifikacji wewnętrznego krytyka. Uczniowie i uczennice w grupach rysowali swoje lęki i nadawali im formę – tak powstawały postacie o imionach takich jak „Kłodziarz”, „Halina Bakłażan” czy „Bronisławica Grzmotnica”. Dzięki formule twórczej i użyciu humoru, młodzież mogła bezpiecznie wypowiedzieć bolesne komunikaty bez konieczności natychmiastowego obnażania własnej prywatności.
Z tablic i rysunków uderzały trudne hasła, które młodzi ludzie słyszą w swoich głowach każdego dnia:
„Nie jesteś wystarczająca/wystarczający.”
„Musisz być jak inni.”
„Nie dasz rady.”
„Nikt nigdy cię nie pokocha.”
Dzięki tym ćwiczeniom uczniowie i uczennice mogli oddzielić swoje „ja” od destrukcyjnego głosu. Jak podsumowała jedna z uczennic:
„Łatwiej jest, kiedy wiadomo, jaki on jest. Chcę sobie powiedzieć, że nie muszę go słuchać”.
Droga do siebie, czyli czego uczy labirynt
Warsztaty kończyliśmy metaforą labiryntu, która uczyła młodzież szukania własnej ścieżki w gąszczu cudzych wymagań. Każda ślepa uliczka w tym labiryncie to moment, w którym skręcamy za czyimś „powinieneś” lub „wpasuj się”. Pod okiem naszych prowadzących, Edyty Gawlak i Jana Strycharza, młodzi ludzie uczyli się odróżniać konstruktywny, krótkotrwały stres od stałej, niszczącej presji.
Najważniejszy wniosek z uczniowskich debat mówi sam za siebie:
„Problem zaczyna się wtedy, kiedy presja nie daje odpoczynku i zaczynamy wierzyć, że bez niej jesteśmy niewystarczający.”
Dzięki prowadzonym w trakcie zajęć ankietom i ewaluacji widzimy realny wpływ tych spotkań. Młodzież nie tylko zyskała narzędzia do radzenia sobie z napięciem, ale przede wszystkim poczucie ulgi i wspólnoty – odkryli, że nie są sami ze swoimi problemami.
„Nie wiedziałem, że inni mają dokładnie tego samego krytyka w głowie” – przyznał jeden z uczniów.
Prowadzący warsztaty
Bezpieczną i pełną empatii przestrzeń podczas spotkań stworzyli doświadczeni edukatorzy:
Psycholożka, trenerka i badaczka doświadczeń młodych ludzi. Projektuje warsztaty i programy edukacyjne dotyczące zdrowia psychicznego, presji społecznej oraz rozwoju kompetencji emocjonalnych młodzieży. W swojej pracy łączy wiedzę psychologiczną z metodami warsztatowymi i partycypacyjnymi.
Trener, edukator oraz jeden z założycieli Fundacji Warsztat Innowacji Społecznych. Pracuje z młodzieżą szkolną w obszarze rozwoju osobistego, kompetencji społecznych oraz budowania sprawczości, wykorzystując metody oparte na doświadczeniu, refleksji i wspólnym poszukiwaniu rozwiązań.
Co przyniesie przyszłość?
Reakcje szkół przerosły nasze oczekiwania. Nauczyciele wprost pytają o kontynuację. „Jest tyle klas, które muszą z tego skorzystać” – mówi p. Joanna, a inny nauczyciel, p. Michał, dodaje z podziwem: „Zaskoczyło mnie, ile odwagi mieli, żeby powiedzieć to na głos przy klasie”.
Podsumowanie przeprowadzonych warsztatów jasno pokazuje, że prewencja zdrowia psychicznego to proces, w którym kluczową rolę odgrywają dorośli. Dlatego jako współtwórcy programu Minds Ahead Poland rekomendujemy nie tylko kontynuację zajęć dla młodzieży, ale również wdrożenie komponentu edukacyjnego dla rodziców i nauczycieli. Bo w świecie pełnym oczekiwań, pomoc młodemu człowiekowi w usłyszeniu własnego głosu to najlepsza inwestycja w przyszłość.
Kolejne warsztaty w szkołach już jesienią!